گفتار ما در اين باره خواهد آمد - ان شاء اللَّه - * ( « وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ . . . » ) * راغب مىگويد : كلمه « مكر » به معناى به كار بردن حيله براى منصرف كردن كسى از مقصودش مىباشد ، و اين به دو صورت است ، يكى ممدوح و يكى مذموم ، مكر ممدوح آن است كه به منظور عمل صحيح و پسنديده اى انجام شود . و بنا بر اين معنا ، خداى تعالى فرموده : * ( « وَاللَّه خَيْرُ الْماكِرِينَ » ) * . و اما مكر مذموم آن مكرى است كه به منظور عمل قبيح و ناپسندى به كار رود ، و در اين باره فرموده : « وَلا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِه » و نيز فرموده : * ( « وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا » ) * و فرموده : « فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ مَكْرِهِمْ » و در باره هر دو قسم آن فرموده : « وَمَكَرُوا مَكْراً وَمَكَرْنا مَكْراً » . و بعضى از علما گفته‌اند : از مكر خدا يكى اين است كه بنده را مهلت داده و او را از لذائذ دنيا برخوردار مىكند ، و لذا امير المؤمنين ( ع ) فرموده : كسى كه خداوند دنيا را بر او توسعه داده باشد و او نفهمد كه خدا با او مكر كرده از ناحيه عقل خود فريب خورده « 1 » . و در مجمع البيان گفته است : « اثبات » به معناى حبس است ، گفته مىشود : « رماه فاثبته » يعنى به او تير زد و او را در جاى خود حبس كرد ( در جاى خود خشكانيد « مترجم » ) و نيز گفته مىشود « اثبته فى الحرب » يعنى در جنگ جراحت سنگينى بر او وارد آورد « 2 » . و مقتضاى سياق آيات اين است كه جمله * ( « وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا . . . » ) * ، عطف بر جمله سابق يعنى « وَإِذْ يَعِدُكُمُ اللَّه إِحْدَى الطَّائِفَتَيْنِ أَنَّها لَكُمْ » بوده باشد ، و بنا بر اين ، آيه شريفه در سياق بيان نعمتى است كه خداوند بر ايشان ارزانى داشته و آنان را با احسانهايى كه به آنان كرد و خود آنان در آن نعمتها دخالتى نداشتند تاييد فرمود . و معناى آيه اين است كه : به ياد آر ، و يا بايد به ياد آورند آن روزى كه كفار قريش براى ابطال دعوتت به تو مكر كرده و خواستند تو را به يكى از امور سه گانه دچار سازند يا تو را حبس كنند و يا بكشند و يا بيرونت كنند ، آنان مكر مىكنند و خداوند هم مكر مىكند و خدا بهترين مكر كنندگان است . و ترديدى كه در آيه به منظور بيان و شرح مكر كفار ميان حبس ، كشتن و بيرون كردن نموده خود دلالت مىكند بر اينكه كفار قريش در باره امر رسول خدا ( ص ) و

--> ( 1 ) مفردات راغب ماده « مكر » ( 2 ) مجمع البيان ج 3 ص 137 جزء 9 ط بيروت